Panimula: Ang Aklat ng Manggagawa
Ibinigay ni Felipe ang ultimatum: “Mahal kita, Delfin. Pero hindi ko kayang mamuhay nang walang misa, walang kumpisal, walang pangakong may Diyos na nagmamahal sa akin.” buod ng banaag at sikat
Hanggang ngayon, ang tanong ng nobela ay nananatiling paksain: Maari bang magkasama ang pag-ibig at rebolusyon? Maari bang iligtas ng sosyalismo ang isang relasyong nakatali sa lumang moralidad? Panimula: Ang Aklat ng Manggagawa Ibinigay ni Felipe
Sa huli, . Hindi nagkatuluyan sina Delfin at Felipe. Sa huli,
Si Delfin ay itinapon ng gobyerno dahil sa kanyang mga gawaing sosyalista. Si Felipe ay nagmongha (naging madre) sa isang kumbento, nabubuhay sa ilalim ng bulong ng pari. Ang nobela ay nagtatapos hindi sa tagumpay ng pag-ibig, kundi sa isang malungkot na katotohanan: hindi maaaring magkaisa ang dalawang taong magkaiba ang mundo—ang isang nakatingin sa liwanag ng agham at ang isa nakatingin sa liwanag ng altar.
Si Delfin, sa isa sa mga pinakamakapangyarihang linya ng nobela, ay tumugon: “Kung gayon, mas mahal mo ang multo kaysa sa laman. Mas pinipili mo ang panaginip kaysa sa akin. Hindi tayo maaaring magsama sapagkat ang pag-ibig na dala mo ay tanikala, samantalang ang dala ko ay kalayaan.”
Sa kabila ng mga limitasyon nito, ang Banaag at Sikat ay hindi isang nobelang nabubulok sa istante ng kasaysayan. Ito ay isang sa bawat Pilipinong nahahati sa pagitan ng nakagisnang paniniwala at ng nagising na kamalayan.